شەپۆلە دەنگییەکان

  • بابەتەکان
  •  
  • Zhanyar
زۆرجار گوێمان لە دەنگ دەبێت کاتێک قسە لەگەڵ خەڵک دەکەین، گوێ لە مۆسیقا دەگرین، ئامێرێکی مۆسیقا دەژەنین و هتد.. بەڵام ئایا تا ئێستا بیرت لەوە کردۆتەوە کە دەنگ چییە و چۆن سەرچاوەی گرتووە؟ لەم بابەتەدا با وەڵامی هەموو ئەم پرسیارانە بدۆزینەوە.

ناوەرۆک

  1. دەنگ چییە؟
  2. شەپۆلی دەنگی چییە؟
  3. سروشتی دەنگ
  4. فرێکوێنسیی دەنگ
  5. درێژی شەپۆلی دەنگ
  6. گەورەیی دەنگ
  7. خێرایی ده‌نگ
  8. ڕەنگدانەوەی دەنگ

دەنگ چییە؟

دەنگ بریتییە لە لەرزینێک کە لە ڕێگەی ناوەندێکەوە لە شێوەی شەپۆلی میکانیکیدا بڵاودەبێتەوە. ئەو ناوەندەی کە تێیدا بڵاودەبێتەوە دەتوانێت یان ڕەق بێت، شلە یان گازی. دەنگ لە ماددە ڕەقەکاندا خێراترین گەشت دەکات، لە شلەکاندا بە ڕێژەیەکی بەرچاو خاوترە و لە گازەکاندا خاوترینە.

لە فیزیادا دەنگ بەم شێوەیە پێناسە دەکرێت

لەرزینێک کە وەک شەپۆلێکی بیستراوی پەستان، لە ڕێگەی ماددەیەکی وەک گازی، شلە یان ڕەقەوە بڵاودەبێتەوە.

لە دەروونناسیدا دەنگ بەم شێوەیە پێناسە دەکرێت

وەرگرتنی شەپۆلی پەستانی دەنگی و هەستکردنیان لەلایەن مێشکەوە.

شەپۆلی دەنگی چییە؟

شەپۆلی دەنگی بریتییە لە نەخشەی تێکچوون کە بەهۆی ئەو وزەیەی کە لە سەرچاوەی دەنگەکەوە دوور دەکەوێتەوە. شەپۆلی دەنگی شەپۆلی درێژخایەنن. ئەمەش بەو مانایەیە کە بڵاوبوونەوەی لەرزینەکانی تەنۆلکەکان هاوتەریبە لەگەڵ ئاراستەی بڵاوبوونەوەی شەپۆلی وزە. کاتێک ئەتۆمەکان لە لەرزین دادەنرێن دەجوڵێن بۆ پێشەوە و دواوە. ئەم جووڵە بەردەوامەی پێش و دواوە دەبێتە هۆی ناوچەیەکی پەستانی بەرز و پەستانی نزم لە ناوەندەکەدا. ئەم ناوچانەی پەستانی بەرز و پەستانی نزم بە ڕێککەوت پێیان دەوترێت پاڵەپەستۆ و دەگمەنبوون. ئەم ناوچانە دەگوازرێنەوە بۆ ناوەندی دەوروبەریان لە ئەنجامدا شەپۆلەکانی دەنگ لە ناوەندێکەوە بۆ ناوەندێکی تر دەڕۆن.

سروشتی دەنگ

ئەو دەنگەی کە گیتار بەرهەمی دەهێنێت جیاوازە لەو دەنگەی کە تەپڵ بەرهەمی دەهێنێت. ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە ئەو دەنگەی لە سەرچاوە جیاوازەکانەوە بەرهەم دێت تایبەتمەندی جیاوازیان هەیە. دەنگ دەتوانرێت بە فرێکوێنسی و درێژی شەپۆل و گەورەییەکەی تایبەتمەند بکرێت.

فرێکوێنسیی دەنگ

ژمارەی ئەو دەگمەنبوون و پاڵەپەستۆیانەی کە لە هەر یەکەیەکی کاتدا ڕوودەدەن بە فرێکوێنسی شەپۆلێکی دەنگی ناسراوە. فۆرمولەی فرێکوێنسی شەپۆلێک بەم شێوەیە دەدرێت : 

لەکوێ,

f بریتیە لە فرێکوێنسی شەپۆلێکی دەنگی
T ماوەی کاتە.

درێژی شەپۆلی دەنگ

مەودای نێوان پاڵەپەستۆی یەک لە دوای یەک و دەگمەنبوون بە درێژی شەپۆلی شەپۆلێکی دەنگی ناسراوە. درێژی شەپۆلی فۆرمولەی دەنگ بەم شێوەیە دەدرێت:

لەکوێ,


f بریتییە لە فرێکوێنسی شەپۆلی دەنگی
v خێرایی شەپۆلی دەنگییە.

گەورەیی دەنگ

گەورەیی دەنگەکە بریتییە لە گەورەیی زۆرترین تێکچوون لە شەپۆلێکی دەنگیدا. هەروەها گەورەیی پێوەرێکە بۆ وزە. ئەگەر گەورەیی بەرزتر بێت وزەی شەپۆلی دەنگی بەرزترە. مرۆڤ دەتوانێت گوێی لە مەودای سنووردار لە فرێکوێنسی دەنگ بێت. فیزیازانان سپێکتریمی فریکوێنسی دەنگی گوێی مرۆڤیان دەستنیشان کردووە کە لە نێوان ٢٠ هێرتز بۆ ٢٠ هەزار هێرتزدایە. لە ژێر بارودۆخی تاقیگەیی ئایدیاڵدا، گوێی مرۆڤ دەتوانێت فرێکوێنسیەکان دەستنیشان بکات کە هێندەی ١٢ هێرتز نزمە و ٢٠ هەزار هێرتز بەرزە.

خێرایی ده‌نگ

ئەو خێراییەی کە شەپۆلی دەنگی لە ڕێگەی ناوەندێکەوە بڵاودەبێتەوە بە خێرایی دەنگ ناسراوە. خێرایی دەنگ لە میدیای جیاوازدا جیاوازە. خێرایی دەنگ لە ماددە ڕەقەکاندا زۆرترینە چونکە ئەتۆمەکانی ناو ڕەق زۆر پاڵەپەستۆیان لەسەرە. کارلێکی نێوان ئەتۆمەکانی ناو تەنۆلکەیەک زۆر وابەستەی مەودای نێوانیانە. تا کارلێکی نێوان ئەتۆمەکان بەرزتر بێت، وزەکە خێراتر دەگوازرێتەوە. بەو پێیەی کارلێکی تەنۆلکەکان لە ماددە ڕەقەکاندا زۆرە، خێرایی دەنگ خێراترە لە شلەمەنی و گازەکان. خشتەی خوارەوە خێرایی دەنگ لە میدیای جیاوازدا خستۆتە ڕوو. ئەو فۆرمولەیەی کە بۆ حیسابی خێرایی دەنگ بەکاردێت بەم شێوەیە دراوە

خێرایی ده‌نگ ناوەند
1481 m/s ئاو
343.2 m/s هەوا
4600 m/s مس
1270 m/s هایدرۆجین
4540 m/s شووشە

ڕەنگدانەوەی دەنگ

ڕەنگدانەوەی دەنگ هاوشێوەی ڕەنگدانەوەی ڕووناکییە. ڕەنگدانەوەی دەنگ گوێڕایەڵی ئەم یاسایانەی خوارەوەی ڕەنگدانەوەیە

گۆشەی ڕوودان یەکسانە بە گۆشەی ڕەنگدانەوەی.
دەنگی ڕووداو، دەنگی ئاسایی و دەنگی ئاسایی هەموویان لە یەک تەختەدا کەوتوون.
کاتێک دەنگێک بەر ڕوویەکی ڕەق دەکەوێت، ڕەنگدانەوەی دەبێتەوە بۆ سەرچاوەکەی. ئەم ڕەنگدانەوەی دەنگە بە پێچەوانەوە پێی دەوترێت دەنگدانەوە. ڕووکارە ڕەقەکان مەیلیان هەیە بۆ ڕەنگدانەوەی دەنگ لە کاتێکدا ڕووکارە نەرمەکان دەنگ هەڵدەمژن و بێدەنگیان دەکەن. ئەگەر فرێکوێنسی شەپۆلی دەنگی کەم بێت، ئەوا شەپۆلی دەنگی ڕەنگدانەوەی نابێت. هەندێک جار، گوێمان لە چەندین دەنگدانەوە دەبێت لە سەرچاوەیەکی دەنگەوە ئەگەر ناوچەکە گەورە بێت و چەندین ڕووبەری ڕەنگدانەوەی هەبێت وەک دۆڵ و ژوورە زەبەلاحەکانی چۆڵ. ئەم دیاردەیە بە دەنگدانەوە ناسراوە.